
به گزارش روابط عمومی صندوق پژوهش و فناوری شریف، دکتر سیدمهدی سادات رسول، مدیرعامل صندوق، در گفتوگویی با تشریح چالشهای تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان و فناور اظهار کرد: با وجود توسعه نسبی ابزارهای تأمین مالی در سالهای اخیر، بسیاری از شرکتها پس از عبور از مراحل اولیه رشد همچنان با خلأهای جدی مواجه هستند؛ خلأیی که در فاصله میان سرمایهگذاری جسورانه، سرمایهگذاری خصوصی، تأمین مالی بانکی و ورود به بازار سرمایه نمود بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: ضعف صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی، نبود ابزارهای واقعی تملک اهرمی، محدودیت در جذب منابع سرمایهگذاران و دشواری ورود برخی شرکتهای دانشبنیان به بازار سرمایه، از جمله مهمترین چالشهای این مسیر است.
مسئله فقط کمبود منابع مالی نیست
دکتر سادات رسول با بیان اینکه مسئله تأمین مالی دانشبنیانها صرفاً به کمبود منابع مالی محدود نمیشود، گفت: چالش اصلی، نبود ابزارهای متناسب با مراحل مختلف رشد شرکتهاست.
وی ادامه داد: بخش قابل توجهی از سیاستگذاریهای سالهای اخیر بر تأمین مالی مراحل ابتدایی و میانی رشد متمرکز بوده است؛ در حالی که پس از عبور شرکت از مرحله پیشرشد و رشد میانی و ورود به دوره رشد و بلوغ، نیازهای مالی و ساختاری آن تغییر میکند و ابزارهای موجود الزاماً پاسخگوی این نیازها نیستند.
مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری شریف تصریح کرد: یک شرکت در مرحله بلوغ ممکن است برای توسعه به منابع قابل توجهی نیاز داشته باشد یا با ضرورت تغییر ساختار سهامداری، خروج یکی از سهامداران، جذب شریک راهبردی یا اصلاح ساختار مدیریتی مواجه شود. در چنین شرایطی، استفاده صرف از تسهیلات بانکی یا سرمایهگذاری سنتی در سهام نمیتواند تمام نیازهای شرکت را پوشش دهد.
پیشنهاد ایجاد نسل جدیدی از صندوقهای پژوهش و فناوری
دکتر سادات رسول با اشاره به اینکه منابع مالی در اقتصاد ایران وجود دارد اما اتصال میان منابع و فرصتهای سرمایهگذاری هنوز به شکل کامل کارآمد نیست، پیشنهاد کرد: نوع جدیدی از صندوقهای پژوهش و فناوری خصوصی در کنار صندوقهای جامع، تخصصی و شرکتی طراحی شود که بتواند با ساختار «مدیر حرفهای/شریک محدود» (GP/LP) فعالیت کند.
وی توضیح داد: در این ساختار، صندوقهای پژوهش و فناوری جامع و تخصصی میتوانند به عنوان مدیر حرفهای، منابع سرمایهگذاران مختلف را که در نقش شرکای محدود قرار دارند، تجمیع و مدیریت کنند.
به گفته وی، این سازوکار میتواند زمینه ورود منابع خرد و متوسط به سرمایهگذاری در حوزه فناوری را فراهم کند، بدون آنکه سرمایهگذاران به صورت مستقیم درگیر ارزیابی و مدیریت شرکتهای دانشبنیان شوند.
ضرورت ایجاد مشوق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی
مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری شریف همچنین بر نقش سیاستگذار در ایجاد جذابیت برای این مدل سرمایهگذاری تأکید کرد و گفت: در صورتی که سرمایهگذاری در چنین صندوقهایی بتواند از ظرفیتهای قانونی، از جمله مشوقهای مرتبط با قانون جهش تولید دانشبنیان و اعتبار مالیاتی، استفاده کند، جذابیت سرمایهگذاری بخش خصوصی افزایش خواهد یافت.
وی افزود: دولت میتواند به جای ورود مستقیم منابع بودجهای بیشتر به حوزه سرمایهگذاری، از ابزارهای مالیاتی برای هدایت سرمایه بخش خصوصی به سمت توسعه نوآوری، ایجاد شرکتهای دانشبنیان جدید و ارتقای کیفیت و نوآوری در شرکتهای موجود استفاده کند.
صندوقهای پژوهش و فناوری؛ ظرفیت موجود برای مدیریت حرفهای سرمایه
دکتر سادات رسول درباره ظرفیت صندوقهای پژوهش و فناوری برای ایفای نقش مدیر سرمایهگذاری حرفهای گفت: همه صندوقها الزاماً چنین ظرفیتی ندارند، اما بخشی از صندوقهای جامع و تخصصی در سالهای گذشته تجربه قابل توجهی در ارزیابی شرکتها، ضمانت، سرمایهگذاری و تأمین مالی فناوری کسب کردهاند.
وی تأکید کرد: برای ایفای نقش مدیر حرفهای باید حداقلهایی از جمله سرمایه، سابقه فعالیت، تیم مدیریت سرمایهگذاری، نظام کنترل ریسک و حاکمیت شرکتی تعریف شود؛ با این حال، نادیده گرفتن ظرفیت موجود در صندوقهای پژوهش و فناوری نیز منطقی نیست.
ضرورت توسعه واقعی سرمایهگذاری خصوصی
مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری شریف در ادامه، یکی از دلایل توسعهنیافتگی صنعت سرمایهگذاری خصوصی در کشور را ضرورت ایجاد تعادل میان منافع سه ضلع این اکوسیستم یعنی سرمایهپذیر، سرمایهگذار و مدیر صندوق دانست.
وی اظهار کرد: ساختار صندوق سرمایهگذاری خصوصی باید به گونهای طراحی شود که مدیر صندوق بتواند از محل ایجاد ارزش در شرکتهای سرمایهپذیر، اقتصاد مناسبی برای خود ایجاد کند و در نتیجه امکان شکلگیری و توسعه تیمهای حرفهای فراهم شود.
دکتر سادات رسول همچنین بر اهمیت طراحی ابزارهایی مانند تملک اهرمی (Leveraged Buyout) تأکید کرد و گفت: این ابزار میتواند در شرایطی که شرکت با مشکلاتی در ساختار مالکیت یا مدیریت مواجه است، در کنار اصلاحات مدیریتی، حاکمیت شرکتی و توسعه بازار مورد استفاده قرار گیرد.
وی در عین حال تصریح کرد که تملک اهرمی بدون ارزیابی دقیق جریان نقدی، ظرفیت بازپرداخت و کیفیت مدیریت شرکت میتواند پرریسک باشد و استفاده از آن نیازمند سازوکار حرفهای ارزیابی، تأمین مالی و نظارت است.
ضرورت شکلگیری تأمین مالی ترکیبی
دکتر سادات رسول درباره نقش نظام بانکی در تأمین مالی معاملات بزرگ نیز گفت: به دلیل حجم منابع مورد نیاز، بلندمدت بودن دوره تأمین مالی و ماهیت ریسک این معاملات، بانکها به تنهایی نمیتوانند تمام نیازهای این حوزه را پوشش دهند.
وی پیشنهاد کرد ساختارهای ترکیبی با مشارکت صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی، بانکها و در پروژههای بزرگ، نهادهایی مانند صندوق توسعه ملی و صندوق نوآوری و شکوفایی ایجاد شود تا امکان تأمین منابع بلندمدتتر برای توسعه بنگاههای بزرگ دانشبنیان فراهم شود.
چالش ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار سرمایه
مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری شریف یکی دیگر از حلقههای مهم زنجیره تأمین مالی را ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار سرمایه عنوان کرد و گفت: بخش قابل توجهی از داراییهای این شرکتها در فناوری، دانش فنی، داده، نرمافزار، برند و نیروی انسانی متخصص قرار دارد و الزاماً در قالب داراییهای فیزیکی قابل مشاهده نیست.
به گفته وی، در صورتی که نظام پذیرش و ارزشگذاری بازار سرمایه نتواند این ویژگیها را بهدرستی در نظر بگیرد، مسیر ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار سرمایه دشوارتر خواهد شد. از سوی دیگر، خود شرکتها نیز باید از نظر شفافیت مالی، ساختار حقوقی و حاکمیت شرکتی آمادگی لازم برای ورود به بازار سرمایه را داشته باشند.
وی حضور شرکتهای دانشبنیان در بازار سرمایه را صرفاً موضوعی مرتبط با تأمین مالی ندانست و افزود: ورود به بازار سرمایه میتواند شرکت را در معرض الزامات جدیتری در زمینه شفافیت، حسابرسی، افشای اطلاعات و حاکمیت شرکتی قرار دهد و به بلوغ مدیریتی شرکتها کمک کند.
سه محور برای تکمیل زنجیره تأمین مالی دانشبنیان
دکتر سادات رسول در جمعبندی این گفتوگو، سه محور را برای اصلاح و تکمیل نظام تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان مورد تأکید قرار داد:
- ایجاد ساختارهای جدید برای تجمیع منابع بخش خصوصی با استفاده از مدل GP/LP و بهرهگیری از ظرفیت صندوقهای پژوهش و فناوری حرفهای؛
- اصلاح چارچوب صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی و فراهم کردن امکان استفاده از ابزارهایی مانند تملک اهرمی برای اصلاح ساختار مالکیت و مدیریت شرکتها؛
- تدوین برنامه عملیاتی برای افزایش حضور شرکتهای دانشبنیان در بازار سرمایه و فراهم کردن زمینه خروج تدریجی سرمایهگذاران از شرکتها.
مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری شریف در پایان تأکید کرد: شرکت دانشبنیان نباید پس از پایان دوره سرمایهگذاری جسورانه یا خصوصی با خلأ تأمین مالی مواجه شود؛ بلکه باید از زمان شکلگیری یک شرکت کوچک تا تبدیل شدن آن به یک بنگاه متوسط یا بزرگ، برای هر مرحله ابزار مالی متناسب وجود داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: سرمایه جسورانه برای شروع، سرمایه رشد برای توسعه، سرمایهگذاری خصوصی برای بلوغ و اصلاح ساختار، ابزارهای بدهی برای تأمین مالی و در نهایت بازار سرمایه برای مقیاسپذیری و عمومیتر شدن مالکیت، حلقههای یک زنجیره بههمپیوسته هستند و تکمیل این زنجیره میتواند مسیر رشد و توسعه شرکتهای دانشبنیان را هموارتر کند.