تأمین مالی جمعی یا کرادفاندینگ، روشی است که به کسبوکارها امکان میدهد منابع مالی موردنیاز یک طرح مشخص را از طریق مشارکت چندین سرمایهگذار جذب کنند. این ابزار در بازار سرمایه ایران برای تأمین نیازهایی مانند خرید مواد اولیه، تولید و تأمین سرمایه در گردش به کار میرود. بر اساس آمار دوره ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، ارزش اسمی منابع جذبشده از ۸۴ میلیارد تومان به حدود ۱۷٫۹ هزار میلیارد تومان رسیده است.

تاریخچه تأمین مالی جمعی در ایران، از گلریزان تا سکوهای آنلاین
آیین گلریزان از نمونههای آشنای گردآوری کمکهای مردمی در ایران است و از این جهت به تأمین مالی جمعی مبتنی بر اهدا شباهت دارد. با گسترش اینترنت، جمعآوری کمکها و معرفی کمپینها به فضای آنلاین راه یافت. در ادامه، تأمین مالی جمعی مبتنی بر مشارکت نیز با تدوین مقررات وارد بازار سرمایه ایران شد.
شورای عالی بورس و اوراق بهادار در اردیبهشت ۱۳۹۷ دستورالعمل تأمین مالی جمعی را تصویب کرد. این دستورالعمل بر مدل مشارکت تمرکز داشت و نقش سکو، نهاد مالی و کارگروه ارزیابی را مشخص کرد. در تیر ۱۳۹۸ فراخوان متقاضیان عاملیت منتشر شد و در شهریور همان سال، چهار متقاضی موافقت اصولی دریافت کردند. این فرایند زمینه آغاز فعالیت سکوهای تأمین مالی جمعی مبتنی بر مشارکت را در سال ۱۳۹۹ فراهم کرد.

دستورالعمل تأمین مالی جمعی در فرابورس
کسبوکار متقاضی، طرح خود را برای ارزیابی به یکی از سکوهای مجاز ارائه میکند. پس از طی مراحل بررسی، اطلاعاتی مانند هدف تأمین مالی، مبلغ موردنیاز، مدت اجرای طرح، سود پیشبینیشده و شرایط ضمانت، در صورت وجود، روی سکو منتشر میشود. سرمایهگذاران میتوانند این اطلاعات را پیش از مشارکت بررسی کنند. در این چارچوب، گواهی شراکت نشاندهنده مشارکت سرمایهگذار در طرح مشخص است.
در این فرایند، جذب موفق منابع و ایفای تعهدات طرح دو مرحله جداگانهاند. مرحله اول به تکمیل تأمین مالی مربوط است. مرحله دوم در سررسیدهای اعلامشده و بر اساس عملکرد طرح و شرایط قرارداد ارزیابی میشود. کارگروه ارزیابی مستقر در فرابورس ایران نیز در بررسی متقاضیان عاملیت، صدور مجوز و نظارت بر فعالیت سکوها نقش دارد.

آمار تأمین مالی جمعی در ایران از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴
| سال | تعداد طرحهای تأمین مالیشده | مبلغ تأمین مالی، میلیارد تومان |
|---|---|---|
| ۱۴۰۰ | ۴۰ | ۸۴ |
| ۱۴۰۱ | ۱۱۰ | ۶۳۶ |
| ۱۴۰۲ | ۳۳۱ | ۳٬۷۳۱ |
| ۱۴۰۳ | ۷۶۰ | ۱۲٬۳۹۳ |
| ۱۴۰۴ | ۸۹۲ | ۱۷٬۸۷۹ |
در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، تعداد طرحهای تأمین مالیشده حدود ۱۷ درصد و مبلغ اسمی تأمین مالی حدود ۴۴ درصد رشد کرد. میانگین مبلغ هر طرح نیز از حدود ۱۶٫۳ میلیارد تومان به ۲۰ میلیارد تومان رسید. بنابراین، افزایش حجم بازار در این دوره هم از رشد تعداد طرحها و هم از افزایش متوسط مبلغ جذبشده برای هر طرح ناشی شد.
جایگاه کرادفاندینگ در بازار مالی ایران
تأمین مالی جمعی به کسبوکارها امکان میدهد برای یک نیاز مشخص، مانند خرید مواد اولیه یا تأمین سرمایه در گردش، منابع جذب کنند. برای سرمایهگذاران نیز امکان بررسی و انتخاب طرحها بر اساس مبلغ مشارکت، زمانبندی پرداخت، سود پیشبینیشده و شرایط ضمانت فراهم میشود.
نشانهای از گسترش این ابزار در بازار سرمایه آن است که به گفته مدیرعامل فرابورس ایران، در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، حجم تأمین مالی جمعی در فرابورس از حجم پذیرهنویسی اوراق شرکتی در همین بازار پیشی گرفت. این مقایسه جایگاه کرادفاندینگ را در میان ابزارهای تأمین مالی فرابورس نشان میدهد.
نقش شریفکراد در توسعه تأمین مالی جمعی
با توسعه بازار تأمین مالی جمعی در ایران، حضور سکوهای تخصصی و دارای مجوز برای ایجاد ارتباط میان سرمایهگذاران و کسبوکارهای متقاضی منابع مالی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
شریفکراد (SharifCrowd) سکوی تأمین مالی جمعی صندوق پژوهش و فناوری شریف است که با هدف تسهیل تأمین مالی شرکتها و حمایت از فعالیتهای اقتصادی و تولیدی، زمینه مشارکت سرمایهگذاران در طرحهای تأمین مالی را فراهم میکند.
این سکو با بهرهگیری از تجربه و ظرفیت تخصصی صندوق پژوهش و فناوری شریف در حوزه تأمین مالی و ارزیابی طرحهای اقتصادی، بستری برای معرفی طرحهای متقاضی تأمین مالی و ارتباط آنها با سرمایهگذاران ایجاد کرده است.
از طریق شریفکراد، شرکتهای متقاضی میتوانند برای تأمین سرمایه در گردش و اجرای برنامههای اقتصادی خود از ظرفیت تأمین مالی جمعی استفاده کنند و سرمایهگذاران نیز امکان بررسی و مشارکت در طرحهای منتشرشده را خواهند داشت.
برای آشنایی بیشتر با طرحهای سرمایهگذاری و مشاهده فرصتهای موجود، به وبسایت شریفکراد مراجعه کنید.